RDA — co mówi ścieralność pasty i kiedy naprawdę ma znaczenie

„RDA 70”, „niskie RDA”, „pasta o RDA poniżej 100”. Ten skrót pojawia się na coraz większej liczbie tubek i w coraz większej liczbie rankingów, zwykle bez wyjaśnienia. Tymczasem to jedna z niewielu liczb w świecie past, która ma za sobą znormalizowaną metodę pomiaru. Warto wiedzieć, co mierzy, a czego nie.

Co to jest RDA?

RDA (Relative Dentin Abrasivity) to względna ścieralność pasty wobec zębiny. Mierzy się ją w laboratorium: zębinę oznacza się radioaktywnie, szczotkuje pastą przez ustaloną liczbę ruchów i sprawdza, ile materiału ubyło w porównaniu z pastą wzorcową, której przypisano wartość 100. Metoda pochodzi z lat 70. i jest dziś częścią normy ISO 11609 dla past do zębów.

Skala jest umowna: sama woda ma RDA około 4, soda oczyszczona około 7, większość past mieści się między 50 a 150. Górny limit dopuszczony normą to 250; pasta powyżej tej wartości nie może być sprzedawana jako produkt do codziennego użytku.

Co RDA mówi, a czego nie

Mówi, jak mocno pasta ściera zębinę w warunkach laboratoryjnych. Nie mówi, jak mocno ściera szkliwo (to inny, znacznie twardszy materiał i osobny wskaźnik, REA), ani jak zachowa się w Twoich ustach przy Twoim nacisku, Twojej szczoteczce i Twojej ślinie. Siła nacisku i twardość włosia mają na ścieranie większy wpływ niż różnica między RDA 70 a 110.

Ważne zastrzeżenie: poniżej 250 nie ma udowodnionej „skali bezpieczeństwa”. Badania nie pokazują, że pasta o RDA 60 chroni zęby lepiej niż pasta o RDA 120 u osoby ze zdrowym szkliwem. Wszystko poniżej limitu jest uznane za bezpieczne przy prawidłowej technice mycia. Niskie RDA to ostrożność, nie dowód kliniczny.

Kiedy niskie RDA ma znaczenie

W trzech sytuacjach, w których szoruje się nie szkliwo, tylko coś miększego:

• Odsłonięta zębina. Gdy dziąsła się cofają i odsłaniają szyjki zębów, szczoteczka trafia w zębinę, która jest kilkukrotnie miększa od szkliwa i chłonie ścieranie jak gąbka. Tu ścierniwo naprawdę robi różnicę, zwłaszcza po kwaśnym posiłku, gdy powierzchnia jest zmiękczona.
• Nadwrażliwość. Odsłonięte kanaliki zębiny bolą; mocne ścierniwo utrudnia ich zamknięcie i może pogłębiać problem. Więcej w tekście co na nadwrażliwość zębów.
• Świeżo po wybielaniu. Przez kilkanaście dni po zabiegu szkliwo zachowuje się jak zdemineralizowane. Rozsądek nakazuje wtedy łagodną pastę, najlepiej z hydroksyapatytem; agresywne pasty „wybielające” zostaw na później albo wcale, bo i tak nie zmienią koloru zęba.

Do tego jedna zasada techniczna, która działa niezależnie od pasty: miękka szczoteczka, lekki nacisk, a po kwaśnym posiłku odczekać pół godziny z myciem.

Dlaczego tak mało producentów podaje RDA?

Bo pomiar jest drogi, robi się go w kilku laboratoriach na świecie, a wynik nie jest wymagany na etykiecie. Marki, które go podają, zwykle mają w tym interes: albo chcą pokazać niską wartość, albo tłumaczą wysoką. Brak liczby nie oznacza, że pasta jest agresywna. Oznacza, że nie wiadomo, i wtedy patrzymy na rodzaj ścierniwa w INCI: uwodniona krzemionka i węglan wapnia to standard, węgiel aktywny i większa ilość sody podnoszą ścieranie.

Jak to wygląda w naszej selekcji

Podajemy tylko wartości deklarowane przez producentów:

• ANNAGIO Intense Fresh Effect: RDA 70, najniższa deklarowana wartość w selekcji.
• Davids: producent podaje RDA 101–111 w zależności od wariantu; Charcoal + Peppermint jest w górnej części przedziału.
• BOKA, Ollie, PrevDent, LEBON, Laro, LyDenti: producenci nie podają wartości RDA albo dane są niejednoznaczne, więc ich nie podajemy. W INCI wszystkie mają łagodne ścierniwa (uwodniona krzemionka, węglan wapnia, kaolin); BOKA i PrevDent są przez producentów kierowane także do osób z nadwrażliwością.

Jeśli masz cofające się dziąsła lub nadwrażliwość, zacznij od kolekcji past na nadwrażliwość: to tam zebraliśmy pasty z hydroksyapatytem i azotanem potasu, projektowane z myślą o odsłoniętej zębinie.

Najczęstsze pytania

Czy pasta o niskim RDA gorzej czyści?

Nie musi. Czyszczenie to głównie praca szczoteczki i detergentu; ścierniwo pomaga przy nalocie i przebarwieniach. Pasta o RDA 70 z dobrą techniką czyści lepiej niż pasta o RDA 150 przy 30-sekundowym myciu.

Czy pasty wybielające mają wysokie RDA?

Często, ale nie zawsze. Część opiera „wybielanie” na ścierniwie (wysokie RDA), część na enzymach lub hydroksyapatycie (niskie). Nazwa na tubce nic nie mówi; skład tak.

Czy RDA dotyczy też past dla dzieci?

Tak, ta sama skala. Pasty dziecięce mają zwykle niską ścieralność, bo szkliwo zębów mlecznych jest cieńsze. BOKA Kids używa tych samych łagodnych ścierniw co pasty dla dorosłych.

Źródła: Hefferren J.J., „A laboratory method for assessment of dentifrice abrasivity”, Journal of Dental Research 1976; ISO 11609:2017 „Dentistry — Dentifrices — Requirements, test methods and marking”; American Dental Association, materiały o ścieralności past (RDA i limit 250); materiały producentów (annagio.de, davids-usa.com).