Hydroksyapatyt czy nano-hydroksyapatyt? Co oznacza zapis w składzie i czy „nano” ma znaczenie

Hydroksyapatyt zrobił w pastach karierę, więc pojawia się już na większości tubek „bez fluoru”. Ale na jednych jest zapisany jako „Hydroxyapatite”, na innych jako „Hydroxyapatite (nano)”. Klienci pytają nas, czy to to samo. Krótka odpowiedź: to ten sam minerał, w innej wielkości cząstek, i w Unii Europejskiej ten nawias nie jest ozdobą.

Ten sam minerał, inna skala

Hydroksyapatyt to fosforan wapnia, z którego w około 97% składa się szkliwo i w około 70% zębina. W paście ma jedno zadanie: dostarczyć szkliwu jego własny budulec, żeby mikroubytki na powierzchni mogły się wypełnić, a odsłonięte kanaliki zębiny zamknąć. O tym, jak to działa, piszemy w tekście o pastach z hydroksyapatytem.

Różnica między formami to wielkość cząstek. „Nano” oznacza cząstki rzędu kilkudziesięciu nanometrów, porównywalne z naturalnymi kryształami szkliwa. Cząstki mikro są setki razy większe. Intuicja mówi, że mniejsze cząstki łatwiej wnikają w mikroubytki i kanaliki, i większość badań klinicznych, na które powołuje się branża, robiono właśnie na formie nano.

Dlaczego w UE nawias jest obowiązkowy

Rozporządzenie kosmetyczne 1223/2009 wymaga, żeby każdy składnik w formie nanomateriału był w INCI oznaczony słowem „(nano)” po nazwie. Producent, który stosuje nano-hydroksyapatyt, musi to napisać. Wniosek jest prosty: jeśli na europejskim opakowaniu widzisz samo „Hydroxyapatite”, bez nawiasu, to według deklaracji producenta forma nie-nano.

Druga rzecz, o której warto wiedzieć: nano-hydroksyapatyt przeszedł w UE ocenę bezpieczeństwa. Komitet naukowy SCCS w opinii z 2023 roku uznał go za bezpieczny w pastach do zębów w stężeniu do 29,5%, pod warunkiem określonego kształtu cząstek (pręcikowe, nie igiełkowe) i braku powlekania. To ważne, bo przez lata krążyła obawa, że „nano” w kosmetykach to niewiadoma. W przypadku hydroksyapatytu już nie jest.

Co mówią badania

Najczęściej cytowane prace o remineralizacji i nadwrażliwości dotyczą nano-hydroksyapatytu, zwykle w stężeniach 10–15%. W 18-miesięcznym badaniu z randomizacją na dorosłych pasta z 10% hydroksyapatytu wypadła nie gorzej niż pasta z fluorem w zapobieganiu próchnicy. Metaanalizy dotyczące nadwrażliwości też opierają się głównie na formie nano.

Dla formy mikro dowodów jest mniej, co nie znaczy, że nie działa: w kilku badaniach mikro-hydroksyapatyt również wspierał remineralizację. Uczciwie: jeśli chcesz kupić pastę „na dowody”, kupuj nano w stężeniu, które producent podaje. Jeśli hydroksyapatyt jest dla Ciebie dodatkiem obok innych powodów wyboru (smak, brak SLS, marka), forma ma mniejsze znaczenie. Więcej o stężeniach w tekście ile hydroksyapatytu musi mieć pasta.

Jak to czytać w INCI

Trzy rzeczy do sprawdzenia na tubce:

• Nawias. „Hydroxyapatite (nano)” to forma nano; samo „Hydroxyapatite” to nie-nano (w UE).
• Pozycja na liście. Składniki są w kolejności malejącej. Hydroksyapatyt na 3.–6. miejscu to zwykle sensowne stężenie; na końcu listy to dodatek śladowy.
• Deklarowany procent. Jeśli producent podaje liczbę (10%, 15%), to dobry znak. Jeśli nie, nie zgaduj i nie wierz sklepom, które zgadują za niego.

Jak to wygląda w naszej selekcji

Podajemy to, co deklarują producenci, bez dopowiadania:

• PrevDent nHAp: nano, 15%, plus azotan potasu na nadwrażliwość.
• Ollie Clean Mint i Strong Mint: nano, 10%, krótki skład.
• BOKA (wszystkie warianty, także Kids): nano; producent nie ujawnia stężenia, więc go nie podajemy.
• Davids Hydroxi: nano, w pastach o bardzo krótkim, roślinnym składzie; bez deklarowanego stężenia.
• LEBON i Laro: w INCI samo „Hydroxyapatite”, czyli według etykiety forma nie-nano, bez deklarowanego stężenia. W obu przypadkach hydroksyapatyt jest jednym z kilku pomysłów na pastę, nie głównym.

Pełną listę z filtrem znajdziesz w kolekcji pasty z hydroksyapatytem.

Najczęstsze pytania

Czy nano-hydroksyapatyt jest bezpieczny przy połknięciu?

SCCS oceniał bezpieczeństwo także pod kątem połykania pasty i uznał formę nano za bezpieczną w pastach do 29,5%. To i tak nie powód, żeby pastę połykać: przy dzieciach obowiązuje ilość wielkości ziarna grochu i nadzór dorosłego.

Czy „nano” działa szybciej?

W badaniach nad nadwrażliwością efekt formy nano widać zwykle po 2–4 tygodniach. Dla formy mikro dane są skromniejsze, więc nie porównujemy tempa; porównujemy ilość dowodów.

Czy hydroksyapatyt zastępuje fluor?

To osobny temat, z badaniami po obu stronach. Napisaliśmy o nim osobny tekst; w skrócie: nano-hydroksyapatyt jest szeroko badany pod kątem remineralizacji i stanowi bezfluorową alternatywę, a fluor pozostaje standardem w zaleceniach stomatologicznych.

Źródła: Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, art. 19 ust. 1 lit. g (oznaczanie nanomateriałów w INCI); SCCS, „Opinion on Hydroxyapatite (nano)”, SCCS/1648/22, wersja ostateczna 2023; Paszynska E. i wsp., Frontiers in Public Health 2023; Limeback H., Enax J., Meyer F., „Biomimetic hydroxyapatite and caries prevention: a systematic review and meta-analysis”, Canadian Journal of Dental Hygiene 2021; składy INCI producentów (boka.com, olliesmile.com, davids-usa.com, prevdent.lv, larolondon.com, dystrybutor LEBON).